تونل رسالت

موضوع تونل و فضاهای زیرزمینی به دلیل شرایط خاص کشور از قبیل وجود سلسله جبال البرز و زاگرس و کوهستانی بودن آن حائز اهمیت است . بی شک کشور ما در گذشته از پیشگامان صنعت تونل سازی بوده که قنات یکی از مظاهر این مدعاست ، پدران دانشمند ما با احداث هزاران کیلومتر قنات از فواصل بسیار دور و عمیق اقدام به رساندن آب به سطح زمین با کمترین هزینه و رعایت همه ضوابط زیست محیطی می کردند . استفاده از فضاهای زیر زمینی به منظور فائق آمدن بر شرایط گرمایی و سرمایی سخت ادوار گذشته و نیز احداث انبارهای زیرزمینی به منظور استفاده بهینه از آب های سطحی در رفع کمبود آب مناطق خشک در تابستان از مواردی است که نشان می دهد نیاکان ما با این صنعت بیش از سایر ملل آشنا بوده و به فنون احداث سازه های مذکور به طور کامل مسلط بوده اند .

بزرگراه رسالت که بخش غربی آن بزرگراه حکیم نامیده می شود یکی از طولانی ترین مسیرهای شرقی – غربی تهران می باشد این بزرگراه شرق تهران را از خیابان دماوند به غربی ترین نقطه تهران در محدوده شهرک راه آهن متصل می نماید. پرهزینه ترین و مشکل ترین بخش این بزرگراه از میدان افریقا تا قبل از بزرگراه کردستان تحت عنوان پروژه تونل رسالت در اردیبهشت ماه 1376 به شرکت پرلیت بعنوان پیمانکار و شرکت کوهرنگ به عنوان مشاور واگذار گردید بعلت بروز مشکلات فنی و قراردادی بازنگری طرح و نظارت بر اجرای کار در شهریور ماه 1379 به شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس واگذار شد . در طراحی و اجرای این دو تونل عریض با قطر حفاری حدود 17 متر و با توجه به اینکه دو تونل فقط 3.5 متر از یکدیگر فاصله دارند ، تمهیدات خاص به شرح زیر در نظر گرفته شد :

- تدقیق پارامترهای طراحی با انجام مطالعات ژئوتکنیک تکمیلی  - استفاده از نتایج رفتار نگاری در گالری های حفاری و انجام تحلیل برگشتی به منظور دستیابی به پارامترهای واقعی توده خاک  - استفاده از آخرین روش های موجود در تحلیل و طراحی سازه های زیرزمینی با در نظر گرفتن اندر کنش کامل خاک و سازه   - استفاده از روش اجرای مرحله ای و تحکیم هر مرحله حفاری با استفاده از قوس های فولادی و بتن پاشی  - استفاده از شمع های بتنی برای باربری موقت لاینینگ بخش فوقانی تونل  - استفاده از تکنولوژی نوین بتن های خود تراکم ( S.C.C ) در اجرای بخشی از لاینینگ تونل  - استفاده از نتایج ابزاربندی به منظور حل معضلات فنی هزینه بر

در مطالعات مرحله اول و دوم ، گمانه های ماشینی و چاهکهای دستی متعددی در محدوده مسیر پروژه حفر گردیده و آزمایش های صحرایی همچون نفوذ استاندارد در گمانه ها و بارگذاری صفحه ای در چاهک های دستی انجام شد و در مرحله مطالعات تکمیلی با توجه به حفر گالری های جانبی تونل شمالی امکان دسترسی به توده خاک اطراف تونل ها به شکل بهتری فراهم گردید لذا امکان انجام آزمایش های بر جای مناسب برای تخمین پارامتر های برجای خاک توجه شد با حفر 7 گمانه در داخل گالری ها و 2 گمانه در محدوده خیابان یوسف آباد آزمایش فشارسنجی ( pressure – meter test ) برای تخمین پارامترهای ارتجاعی خاک همراه با نمونه گیری انجام شد . علاوه بر آن در داخل گالری هابرش مستقیم برجا در ابعاد بزرگ در مقطع با حداکثر سربار و مقطع خیابان ولیعصر انجام شد . همچنین تعداد 4 آزمایش بارگذاری صفحه ای تادستیابی به بار حدی در داخل گالری به انجام رسید . علاوه بر این آزمایش ها محدوده خاک دستی اطراف خیابان ولیعصر با حفر 9 چاهک دستی بطور کامل شناسایی گردید ، به موازات این مطالعات به نتایج رفتارنگاری گالری طی حفاری توجه گردید . این اطلاعات شامل همگرایی سنجی سه نقطه ای و در برخی نقاط 5 نقطه داخل گالری ها طی حفاری تاثیر حفر گالری مجاور بر روی همگرایی سنجی گالری اول و بررسی نتایج 2 ایستگاه کشیدگی سنجی در دو مقطع با حداکثر و حداقل سربار می گردد . طراحی پوشش و کنترل پایداری تونل ها مناسب ترین شیوه تحلیل مستقیم اندرکنش خاک و سازه و مدل سازی یکپارچه و قدم به قدم مراحل ساخت با تکنیک های اجزای محدود یا تفاوت های محدود می باشد .

پس از حفاری هر متر طول تونل برای تحکیم اولیه آن قاب فلزی پیش ساخته ( lattice girder ) و دو لایه مش فولادی نصب و حدود 25 سانتیمتر بتن پاشی در چند مرحله انجام شده است . پس از حفاری و تحکیم اولیه تونل طی چند مرحله بتن ریزی پوشش نهایی به ضخامت متوسط یک متر انجام شده تا تونل های رسالت در مقابل بارهای دوران بهره برداری و همچنین بارهای اتفاقی مانند زلزله ، پایداری و ایستایی خود را با ضرایب اطمینان کافی حفظ نماید .     

پروژه تونل رسالت حدود 2 کیلومتری رسالت که امتداد آن بعد از پل مدرس آغاز می شود و تا بزرگراه حکیم ادامه می یابد ، با حجم 750 هزار متر مکعب خاکبرداری دارای دو تونل بلند از میدان افریقا تا شرق دره نظامی گنجوی هر یک به طول 827 متر و دو تونل کوتاه به هم پیوسته از غرب دره نظامی تا قبل از بزرگراه کردستان هریک به طول تقریبی 175 متر با دهانه های بزرگ 13.5 متری و قطر حفاری 16.90 متری و ارتفاع مفید به اندازه 5.5 متری با تاج 9.06 متری با فاصله 3.5 متری از یکدیگر ، در مجموع با سه خط رفت و برگشت هر یک به عرض 13.5 متر برای سواره روها و 2 پیاده رو هر یک به عرض 90 الی 110 سانتیمتر برای عبور و مرور اکیپ نگهدارنده تونل طراحی شد تا امکان اتصال شرق و غرب تهران با کوتاهترین مسیر ها فراهم کند .

تونل رسالت نخستین تونل دارای سیستم کنترل هوشمند ترافیک در خاورمیانه است .

 سیستم نور پردازی تونل در ورودی ها و داخل آن ، متناسب با وضعیت دید راننده تعبیه شده و سیستم روشنایی تونل با فضای بیرونی آن تنظیم است و رانندگان با ورود به تونل دچار مشکل نمی شوند . سیستم های کنترل هوشمند نصب شده در تونل رسالت علاوه بر نمایش میزان و حجم زیاد بار ترافیکی ، غلظت آلاینده ها و وضعیت آلودگی حاصل شده از تردد خودروها را بصورت خودکار نمایش می دهند چنانچه وضعیت آلودگی هوا و میزان غلظت آلاینده های درون تونل از حد مجاز فراتر رود از افزایش بار ترافیکی و ورود خودرو ها به درون تونل جلوگیری خواهند کرد . با پایان یافتن عملیات اجرائی – عمرانی ساخت تونل رسالت شرکت کنترل ترافیک تهران به عنوان مجری نصب و آماده سازی سیستم های مختلف مدیریت تونل فعالیت خود را برای تجهیز این سازه ترافیکی به مدرن ترین سیستم های جهان آغاز نمود . سیستم هایی که برنامه ریزی نصب آنها در تونل رسالت صورت گرفته است به گروه های زیر تقسیم می شوند :

1 – سیستم های تاسیساتی ؛ - سیستم تهویه – جت فن ها – سیستم اعلام و اطفاء حریق – سیستم توزیع برق – سیستم زهکشی آب های سطحی

2 – سیستم های ترافیکی ؛ - انواع علامت ها و تابلو ها – سیستم شمارشگر خودروها – سیستم نظارت تصویری – سیستم تشخیص خودکار حادثه – سیستم کنترل دسترسی ها – سیستم راهبند خودکار – سیستم تشخیص ارتفاع غیر مجاز – سیستم SOS

3 – اتاق کنترل و نظارت تونل